Washington merkezli National Center for Transgender Equality’nin (Trans Eşitliği Ulusal Merkezi) 5 Ocak 2018’de web sitesinde yayımladığı “Understanding Non-Binary People: How to Be Respectful and Supportive” başlıklı makaleyi Velvele için Devin Öz Türkçeleştirdi.
Non-Binary nedir?
İnsanların çoğu -transların da çoğu dahil olmak üzere- erkek ya da kadındır. Ancak bazı insanlar “kadın” ya da “erkek” kategorilerinden birine tam olarak uymaz. Örneğin, bazı insanlar kadın ya da erkek olmaya dair unsurların birleşiminden oluşan bir cinsiyet kimliğine sahiptir. Bazıları herhangi bir cinsiyetle kendini özdeşleştirmez. Kiminin cinsiyeti ise zaman içinde değişim gösterir.
Cinsiyet kimliği erkek ya da kadın olmayan kişiler, kendilerini tanımlamak için farklı terimler kullanır. Non-binary* (‘nan bayniri’ şeklinde okunur) bu terimlerin en yaygın olanıdır. Ayrıca genderqueer, agender, bigender gibi başka terimler de kullanılır. Tam olarak aynı anlama gelmeseler de, hepsi kadın veya erkek dışındaki bir cinsiyet deneyimini ifade eder.
Not: NCTE, kişinin cinsiyet kimliğine atıfta bulunurken; sıfat olan “erkek” ve “dişi” ile, isim olan “erkek” ve “kadın” kelimelerini kullanır.
Henüz ortaklaşılmış ya da yaygın olarak kullanılan bir Türkçe karşılığı bulunmayan “non-binary” kavramı, Kaos GL’nin Çeviri Sözlüğü’nde “ikilik dışı” olarak çevrilmiştir. Bunun yanı sıra “ikili cinsiyet dışı”, “ikili olmayan” ve “nabinari” gibi kullanımlar da mevcuttur.
Neden “Non-binary”?
Bazı toplumlar yalnızca iki cinsiyeti tanır: kadın ve erkek. Sadece iki cinsiyetin var olduğu fikri, “ikili cinsiyet” (gender binary) olarak adlandırılır; çünkü “ikilik”, kadın ve erkek olmak üzere iki parçadan oluşmayı ifade eder. Bu nedenle “non-binary” terimi, bu ikiliğe dahil olmayan cinsiyetleri tanımlamak için kullanılır.
Non-binary’ler hakkındaki temel gerçekler
Non-binary’ler yeni ortaya çıkmadı. Cinsiyetleri hakkında kafası karışık ya da yeni bir trendi takip eden insanlar değiller. Non-binary kimlikler, dünya üzerindeki pek çok kültürde ve toplumda bin yıllardır tanınmaktadır.
Hepsi olmasa da bazı non-binary’ler, bedenlerini cinsiyet kimlikleriyle daha uyumlu hale getirmek için bazı tıbbi prosedürlerden geçerler. Non-binary’lerin tatmin edici bir yaşam sürmek için tıbbi yardıma ihtiyacı olmasa da pek çoğu için bu prosedürler çok önemli hatta hayat kurtarıcıdır.
Trans kişilerin çoğu non-binary değildir. Bazı translar non-binary olsa da çoğu transın cinsiyet kimliği kadın ya da erkektir; bu nedenle onlara herhangi bir kadın ya da erkek gibi davranılmalıdır.
Non-binary olmak, interseks olmak demek değildir. İnterseks kişiler tipik kadın ve erkek tanımına uymayan anatomik veya genetik özelliklere sahiptir. Çoğu interseks kişi, kendini kadın ya da erkek olarak tanımlar. Non-binary genelde interseks değildir; yani dünyaya, toplumun “kadın” ya da “erkek” olarak tanımladığı bedenlerden biriyle gelmişlerdir, ancak cinsiyet kimlikleri bu ikiliye uymaz.
Non-binary’lere saygımı ve desteğimi nasıl gösterebilirim?
Non-binary kişiler hakkında bilgi edinmeye yeni başlıyor olsanız bile, onlara saygılı davranmak ve destek olmak sandığınız kadar zor değildir.
Non-binary birine saygı göstermek için, non-binary olmanın o kişi için ne anlama geldiğini mutlaka anlamanız gerekmez. Bazı insanlar non-binary kimlikleri duymamış ya da anlamakta zorlanıyor olabilir ve bunda bir sorun yoktur. Ancak, bazı insanlar bu kimlikleri anlamasa bile, kimlikler saygıyı hak eder.
Kişilerin tercih ettiği ismi kullanın. Bu, non-binary birine saygı göstermenin en temel yollarından biridir. Çünkü sizin kullandığınız isim, o kişinin cinsiyet kimliğini yansıtmayabilir. Aynı şekilde, onlara eski isimlerini sormak saygısızca olabilir.
İnsanların cinsiyetleri hakkında varsayımlarda bulunmayın. Bir kişinin yalnızca dış görünüşüne bakarak trans ya da non-binary olup olmadığını anlayamazsınız.
Hangi zamiri kullandığından emin değilseniz sorun. Non-binary bireyler farklı zamirler kullanabilir. (İngilizce’de) pek çok non-binary kişi “they” zamirini tercih ederken, bazıları “he”, “she” ya da başka zamirleri kullanabilir. Birine zamirlerini sormak ilk başta garip gelebilir; ancak bu, kimliğine saygı göstermenin en önemli yollarından biridir.
Non-binary bireyleri destekleyen politikaları savunun. Non-binary’lerin iş yerinde, okulda ve toplum içinde var olabilmeleri, istedikleri gibi giyinebilmeleri ve cinsiyet kimliklerine saygı görmeleri son derece önemlidir.
Hangi tuvaleti kullanacaklarına karar verebilmenin onlar için ne kadar zor olabileceğini anlayın. Pek çok non-binary birey, kadın ya da erkek tuvaletini kullanırken sözlü ya da fiziksel şiddete maruz kalma ihtimali nedeniyle kendini güvensiz hisseder. Bu nedenle, onların kendilerini en güvende hissettikleri tuvaleti kullanmaları desteklenmelidir.
Kim olduklarını daha iyi anlayabilmek için onlarla konuşun. Non-binary olmanın tek bir biçimi yoktur. Bu kimliği daha iyi anlayabilmenin en iyi yollarından biri, non-binary bireylerle konuşmak ve hikâyelerini dinlemektir.
Editörün Notu:
Non-binary bireylere bu konuda soru sormadan önce, gerçekten bu konuyu konuşmak isteyip istemediklerini ve sorularınızı yanıtlamaktan kendilerini rahat hissedip hissetmediklerini sormak; yani öncelikle onaylarını almak çok önemlidir.
Kişisel sınırları ihlal edebilecek ya da tetikleyici olabilecek sorular sormamak, yargılayıcı yorumlardan kaçınarak dikkatle dinlemek, konuşmak istemedikleri konulara saygı göstermek ve onları konuşmaya zorlamamak, özen gösterilmesi gereken diğer önemli noktalardır.
Hayatın diğer tüm alanlarında olduğu gibi, bu konuda da bilgi edinmek istendiğinde rızaya dayalı, sınırları gözeten bir iletişim kurmak esastır.
Unutmayalım ki, non-binary bireyler de dahil olmak üzere hiçbir varoluş, bize kişisel deneyimlerini sınırsızca aktarmak ya da kendisi için tetikleyici olabilecek konular üzerine konuşmak zorunda değildir. Bilgi edinme ihtiyacımızı sorumluluklarımızı bilerek karşılarsak, bu hepimiz için daha verimli, saygılı ve sağlıklı bir süreç olur.
Görsel: Alison Czinkota / Verywell
4 Comments