Filenin Sultanları Voleybol Milletler Ligi’nin (VNL) üçüncü ayağında parkeye çıktı. Japonya’nın Osaka kentindeki ilk maçta rakip Polonya
Türkiye Kadınlar A Milli Voleybol Takımı’nın Osaka’daki maç programı şöyle:
8 Temmuz 06.00 Türkiye – Polonya 3-1
10 Temmuz 07.00 Türkiye – ABD
11 Temmuz 13.20 Türkiye – Japonya
12 Temmuz 09.30 Türkiye – Tayland
VNL, futbolda hayal kırıklığı yaşayan ve sevecek yeni bir spor dalı arayanlar için kaçırılmayacak fırsat. Yazarımız Mehmet K., bir yerden başlamak isteyen ancak o yerin neresi olduğundan emin olamayanlar için bir sözlük hazırladı. Bir nevi Voleybola Giriş 101 niyetine. Maçlarda kendinizi “karşının taksisi” gibi hissetmemek için elinizin altında bulunsun. Hem iyi okumalar hem de şimdiden cümleten iyi seyirler.
Pasör: Takımın oyun kurucusudur. 6+1’lik kadroda bir tane pasör vardır. Cansu ve Elif şu anda Filenin Sultanlarının as pasörleridir.
Pasör çaprazı: Kısaca “çapraz” da denir. 6+1’lik kadroda bir tane çapraz vardır. Takımın sayı yükünü çeker. Vargas, Egonu ve Boskovic bu pozisyonun en önemli isimleridir.
Orta oyuncu: Blok, savunma ve orta hücumlar için sahadadır. 6+1’lik kadroda iki tane orta oyuncu vardır. Takımlar genelde ikisinden birini tek ayak hücumcusu olarak kullanmak ister. Ayrıca servis çizgisine gelen orta oyuncu servisteki hakkı bitince yerini liberoya bırakır. Zehra iyi bir orta hücum oyuncusudur, Eda Erdem ise sayılı tek ayak hücumcularından biridir.
Libero: Genelde yere daha yakın olup iyi yer savunması yapabilmek için diğerlerinden daha kısa olur ve fark edilebilmeleri için farklı renk forma giyer. Servis kullanıp kenara (teknik ekip ve yedek oyuncuların durduğu bölüm) geçen orta oyuncunun yerine oyuna dahil olur Simge ve Gizem libero pozisyonunda oynar. Dünyadaki en iyi liberolardan biri şu anda İtalyan Monica de Gennaro’dur. Kadrolardaki +1, liberolardır.
Smaçör: 6+1 kadroda iki smaçör bulunur. Voleyboldaki en zor pozisyonlardan biridir. Zira arka alan oyuncusuysa hem servis karşılamak hem savunma yapmak zorundadır; ön alan oyuncusuysa hücumda çapraza, blok savunmada da orta oyuncuya destek olmak zorundadır. Voleybol severler arasında genel tabirle üç ayrı smaçör vardır:
Çöpçü smaçör: Daha çok savunma odaklı ve iyi servis karşılayan smaçörlere verilen isimdir. Hande Baladın böyle bir oyuncudur. Arka alan savunmasında güven verir.
Power smaçör: Ön alanda en az çapraz oyuncu kadar sayı alabilen smaçörlere verilen isimdir. Marina Markova ve Ebrar bunun en iyi örnekleridir.
Komple smaçör: Hem savunmada hem hücumda çok başarılı olan smaçörlere verilen isimdir. Brezilyalı yıldız Gabi dünyadaki en iyi örnektir.
Pipe atak: Pasörün 6 numarada bulunan smaçör ya da çapraza pas vermesi ile arka ortadan yapılan güçlü hücumlara denir.
Kurşun pas: Pasör tarafından hemen yanındaki orta oyuncuya (3 numaraya) yatay ve hızlı verilen pastır. Burada oyun çok hızlı kurulduğu için rakip takım blok savunma sistemini kurmaya fırsat bulamaz ve bu pas genelde hızlıca sayıya döner.
Tek ayak hücumu: İyi gelen manşet sayesinde pasör yanındaki orta oyuncuyu 2 numaraya yollar ve orta oyuncu tek ayakla hücuma çıkar. Çok hızlı oynandığı için bu hücum şekli de rakip savunmayı aldatır. Dünyada bunu en iyi yapan isimlerden biri Eda Erdem’dir.
Smaç: Pasör çaprazı, smaçör ya da orta oyuncunun topa sert vurarak yaptığı hücum şeklidir.
Plase: Hücum oyuncularının rakip savunmayı aldatmak için smaç vuracak gibi yapıp topu rakip savunmanın üzerinden yumuşak bir dokunuşla rakip sahanın orta boşluğuna (havuza) atmasıdır. Efsane kaptan Neslihan Demir plaseleriyle ünlüydü.
Ace: Servis karşılayan takımın servisi karşılayamaması ile rakip takıma kaptırdığı sayıya denir. Eğer servis atan oyuncunun attığı top doğrudan rakip sahaya temas ederse ya da tek oyuncu üzerinden sayıyı alırsa bu direkt ace olur ama iki ya da üç oyuncu dokunup yine sayıya dönerse buna ace değil, servis sayısı denir.
1 numaradan smaç: Pasör çaprazı oyuncu arka alan oyuncusuysa, pasör topu çapraza yükseltir ve ön çizgiye basmadan pasör çaprazı smaç vurur. Buna 1 numaradan smaç denir.
2 numaradan smaç: Pasör çaprazı oyuncu ön alan oyuncusuysa, pasör topu çapraza yükseltir ve ön çizgi içinde çapraz smaç vurur. Buna 2 numaradan smaç denir.
3 numaradan smaç: Orta oyuncunun kurşun pas ile vurduğu smaça denir ve ön orta alandan vurulur.
4 numaradan smaç: Smaçör pozisyonundaki oyuncunun ön alan içinde yaptığı hücuma denir.
5 numaradan smaç: Smaçör pozisyonundaki oyuncunun arka alan içinde yaptığı hücuma denir. Çok tercih edilen bir pozisyon değildir.
6 numaradan smaç: Smaçör ya da pasör çaprazının arka orta alandan yaptığı hücumdur. Pipe atak da denir.
Keskin çapraz: 2 ya da 4 numaradaki oyuncunun rakip bloklardan kaçabilmek için karşı sahanın ön alan çaprazına vurmasına denir. Çok zor bir pozisyon olduğu için göze estetik gelir.
Sistem dışı hücum: Normalde servis karşılayan takımlarda smaçör ya da libero servisi iyi karşılarsa iyi hücum edilir ama bazen servis iyi karşılanmasa da top pasöre gelir ve pasör topu bir şekilde hücum oyuncularına ulaştırır. Hücum oyuncuları zor pozisyondayken bile topu sayıya çevirirlerse buna sistem dışı hücum ya da sistem dışı sayı denir.
Break point: Servis atan takımın servis attığı turda sayıyı yine kendi almasına denir.
Side out: Servis karşılayan takımın sayı almasına denir.
Üçlü hücum turu: Pasörün servis kullandığı pozisyondur. Zira ön alanda üç tane hücum oyuncusu (pasör çaprazı, smaçör ve orta oyuncu) aynı anda bulunur.
Digging: Tam yere düşmekte olan topu yerden kazıyarak çıkarmaya denir. Smaçörlerin ve liberoların işlerinden biri de budur.
Receiving (Karşılama): Rakip takımdan gelen servisi karşılamaya denir. Smaçörlerin ve liberoların işlerinden biri de budur.
Pancake: Yere düşmekte olan bir topu, sahadaki herhangi bir oyuncunun elini pancake tavası gibi avuç içi zemine bakacak şekilde tutarak kurtarmasına denir. Top, elin üst kısmına düşer, yerle teması engellenir ve oyun devam eder.
Monster block: Smaçör, çapraz ya da orta oyuncuların rakip hücumunu geri döndürülemez bir şekilde bir anda bloklamasına denir.
Dublaj: Bloktan dönen topu yere değdirmeden kurtarmaya denir.
Block out: Hücum oyuncuları topu rakip oyuncunun eline çarptırarak sayı aldığı pozisyonlara denir.
Smaç servis: Servis atan oyuncunun güç kullanarak attığı servislerdir. Dünyadaki en bilinen isim şu anda Fenerbahçe forması giyen Arina Fedorovtseva’dır.
Jump float: Diğer adıyla teknik servis. Servis kullanan oyuncu topu havaya doğru bombeli bir şekilde atar ve top rakip sahaya aniden iner. Rakip oyuncuları aldatmaya yöneliktir.
Rally: Servis atıldıktan sonra uzun süre topun yere düşmemesi olayıdır. Kadın voleybolunda daha yaygındır ve izlemesi en zevkli anlardan biridir.
Plonjon: Savunmadaki bir oyuncunun yere düşmek üzere olan topu kurtarmak amacıyla kendini yere fırlatarak dönmesine denir. İlk kez A milli olan oyunculara maçlardan sonra bir gelenek olarak plonjon yaptırılır.
Challenge hakkı: Bir takımın tek set boyunca iki tane Challenge (itiraz) hakkı vardır. Hakemin hatalı kararı olduğunu düşünen takımın koçu takımın koçu oyunu durdurduğunda bu hakka başvurur ve pozisyonun tekrar incelenmesini talep eder. Koç haklı çıkarsa challenge hakkını kaybetmez. Haklı olmadığı durumda ise hakkından biri düşer. Bir sette iki challenge hakkını da başarısız kullanırsa o sette başka itiraz edemez. Ancak sonraki sette yeniden iki challenge hakkına sahip olur.
Şahin Göz: Topun içeride mi yoksa dışarıda mı olduğunu belirleyen teknolojik bir sistemdir. Milimetrik ölçümler yapabilir. Birkaç sene öncesine kadar Challenge hakkı kullanılarak Şahin Göz incelemesi talep ediliyordu. Ama gelişen teknolojiyle artık takımların bu haklarını kullanmasına gerek kalmadan hakem ekibi görüntüyü ekranlara yansıtmaktadır.
Üç metre çizgisi ihlali: Arka alan oyuncusu hücuma kalkarken üç metre çizgisine dokunursa yaptığı hücum sayıya dönse bile kural ihlali sayılır ve sayı rakip takıma verilir.
Servis çizgisi ihlali: Servis atan oyuncu topu oyuna sokarken servis çizgisine kesinlikle basmamalıdır. Küçücük bir temas bile kural ihlali sayılır ve sayı rakip takıma verilir.
Orta çizgi ihlali: Oyuncunun ayağının tamamının rakip sahaya geçmesiyle gerçekleşen ve sayının rakip takıma verilmesine yol açan kural ihlalidir. Sadece orta çizgiye temas etmek bir ihlal oluşturmaz; ihlal için ayağın bütününün rakip oyun alanına basması gerekir.
Fileye temas: Oyun oynanırken oyuncuların hiçbir şekilde fileye temas etmemeleri gerekmektedir. En ufak bir temas bile kural ihlalidir. Sayı rakip takıma verilir. Ancak kadın voleybolunda oyuncunun saçının fileye temas etmesi ihlal sayılmaz.
Rakip boşluğa müdahale: Bazen iyi karşılanamayan servislerde top rakip alana kadar geçer ama pasör bu topu kurtarmaya çalışırken filenin üstünden topu almaya çalışır. Eğer elleri rakip oyun alanına kayarsa bu bir kural ihlalidir.
Pozisyon hatası: Servis kullanan ya da karşılayan takımın servis öncesinde bir oyun dizilimi vardır. Hangi takım bu pozisyonda hata yaparsa o sayı rakip takıma verilir.
Top taşıma: Topa vurmak yerine topu ittirerek avuçta bekletmek bir kural ihlalidir. Sayı rakip takıma verilir.
Afronte: Oyun esnasında herhangi bir oyuncunun (genelde sayı aldıktan sonra) rakip oyuncuya dönerek bağırmasına denir. Eğer pozisyonu hakem yakalarsa sarı kart cezası verebilir. Cezadan bağımsız olarak voleybolda pek hoş karşılanan bir hareket değildir.
Sarı Kart: Herhangi bir yaptırımı yoktur, uyarı niteliğindedir.
Kırmızı Kart: Oyuncu ya da koç kırmızı kart alırsa rakip takıma bir sayı ve servis hakkı verilir.
Sarı-Kırmızı Kart (Aynı elde aynı anda): İlgili oyuncu içinde bulunulan setin sonuna kadar oyundan ihraç edilir ama soyunma odasına değil ceza sandalyesine gider. Rakibe sayı yazılmaz.
Sarı-Kırmızı Kart (Ayrı elde aynı anda): İlgili kişi maçtan diskalifiye edilir. Maçın geri kalanında sahada bulunamaz. Rakibe ekstra sayı verilmez ama o kişi için maç bitmiştir.
Tie-break seti: Voleybolda maçlar beş set üzerinden oynanır ve üç set kazanan takım maçı kazanır. Setlerde durum 2-2 olursa galibi belirlemek için tie-break seti oynanır. Bu set 15 sayı üzerinden oynansa da kazanmak için iki sayı fark gerekir. Yani 15-13, 16-14 gibi skorlarla biter; iki sayı fark oluşana kadar oyun devam eder. Tie-break’i kazanan takım maçı da 3-2 kazanmış olur. Bu sete “karar seti” de denir.
